według modelu Elizabeth Kubler-Ross
Psychologiczne etapy zmiany zostały opisane w książce Rozmowy o śmierci i umieraniu przez Elisabeth Kübler-Ross. Książka ta stała się przełomem w podejściu do nieuleczalnie chorych pacjentów. Opisywała tzw. model Kübler-Ross, czyli pięć faz reakcji psychologicznych i emocjonalnych. Przez te 5 faz przechodzi pacjent na wieść o nieuleczalnej chorobie i bliskiej perspektywie śmierci.
Choć tematyka tanatologiczna wydaje się dość odległa od zarządzania zmianą w życiu czy w organizacjach, to jednak model psychologicznych etapów zmiany często stosuje się w zarządzaniu. Pięć faz psychologicznych, które wyróżnia można odnieść do reakcji ludzi na zmiany w życiu lub pracowników na wdrażane przez zarząd firmy zmiany organizacyjne. Model ten opisujący kolejne etapy reakcji na niepożądaną sytuację jest narzędziem dla zarządzających zmianą w firmach. Pomaga zrozumieć różne, z pozoru dziwne, zachowania pracowników, wczuć się w ich sytuacji, a także odpowiednio zareagować.
zaprzeczenie – to pierwsza reakcja na niepożądaną zmianę
W zaprzeczeniu – osoba nie akceptuje zmiany, próbuje ignorować ją lub udawać, że jej nie ma. W ten sposób próbuje znaleźć sposób na utrzymanie dobrego nastroju, mimo, że sytuacja budzi lęk, czasem nawet silny lęk.
gniew – gdy zmiany są nieuchronne
Pojawia się gniew gdy zaczynamy zdawać sobie sprawę z faktu, że zmiany są nieuchronne. Rosnące napięcie i niepokój mogą zostać wyładowane jako złość, frustracja i niezadowolenie z powodu zmiany. Możliwe objawy:
- zaczyna się obwinianie wszystkich o zaistniałą sytuację,
- pojawiają się zachowania pełne buntu i złości,
- następuje gwałtowny upust emocji i wyrzucenie z siebie całej pretensji do świata,
- pojawia się sabotowanie pracy – oskarżenia, że nie możemy wykonywać swoich obowiązków nowymi narzędziami, a praca zaczyna być mniej efektywna – chodzi o to by pokazać, że wprowadzone zmiany nie mają sensu.
negocjacje – gdy gniew nie rozwiązuje problemu
Gdy uświadamiamy sobie, że nasz gniew nic nie zmienia i nie rozwiązuje problemu ze zmianą, a z czasem staje się emocjonalną ślepą uliczką, wtedy pojawia się chęć negocjacji. Są one próbą odroczenia zmian. W tej fazie osoba próbuje znaleźć sposób na radzenie sobie z nową sytuacją. Pojawiają się negocjacje, kompromisy i szukanie rozwiązań. Jednostka obiecuje coś zrobić, a w zamian oczekuje, że wprowadzenie zmian zostanie opóźnione lub zostaną wprowadzone tylko częściowo.
depresja – czyli poczucie bezsilności
Gdy zdamy sobie sprawę, że zmiana jest nieodwracalna, że została ona wprowadzona, a negocjacje nie przyniosły żadnych efektów, wówczas może pojawić się uczucie smutku, beznadziei i depresji związanej z utratą starego stanu rzeczy. Stajemy się apatyczni i niechętnie wykonujemy swoje obowiązki.
Czasem w firmach słyszymy – atmosfera w pracy zdecydowanie „siadła”. Pracownicy są apatyczni i bez przekonania wykonują nowe obowiązki, mnożą się nieobecności i zwolnienia lekarskie. Jest to właśnie ten stan – produktywność maleje, widać brak zaangażowania.
akceptacja – pogodzenie się z sytuacją
Ostatecznie w zmianie dochodzimy do etapu akceptacji, gdy zaczynamy akceptować zmianę i dostosowujemy się do nowej sytuacji.
Kiedy uczucie bezsilności ustępuje przechodzimy ze stanu smutku i beznadziei do neutralnego stanu. Oznacza on pogodzenie się z sytuacją – podnosimy głowę i patrzymy w przyszłość. Pamiętajmy jednak, że akceptacja nie oznacza pełnej zgody wobec zaistniałej sytuacji.
podsumowanie
Psychologiczne etapy zmiany według modelu Elisabeth Kübler-Ross przedstawia etapy jako proces, który osoba przechodzi w odpowiedzi na zmianę. Jest to proces indywidualny. Każda osoba może przechodzić przez te etapy w różnym tempie i w różny sposób. Ważne jest, aby dać sobie czas na przejście przez wszystkie etapy i poszukać wsparcia w trudnych chwilach.
Polecam przeczytać:
Rozmowy o śmierci i umieraniu to zapis rozmów przeprowadzonych przez autorkę w jednym ze szpitali w Chicago ze śmiertelnie chorymi, którzy dzielą się swoimi obawami, troskami, nadziejami i oczekiwaniami dotyczącymi zachowania rodziny, duchownych i personelu szpitalnego. To nowe wydanie klasycznej pozycji literatury tanatologicznej, zaliczane do najważniejszych dzieł psychologicznych XX wieku.
Rozmowy o śmierci i umieraniu mogą pomóc stawić czoło, profesjonalnie i osobiście, końcowemu etapowi ludzkiego życia, uświadamiają także – jak pisze w przedmowie do książki prof. dr Jacek Łuczak, jeden z twórców polskiej szkoły opieki paliatywnej – „jak ważną rolę może odegrać każdy z nas towarzyszący umierającemu”.
W 2005 roku jej syn Ken Ross założył Fundację Elisabeth Kübler-Ross w Scottsdale w Arizonie -> https://www.ekrfoundation.org/