Zdarzyło Ci się kiedyś powtarzać w myślach: „Nie dam rady”, „Nie jestem wystarczająco dobra”, „Muszę być perfekcyjna”? Albo wręcz przeciwnie: „Wszystko jest możliwe!”, „Dam radę ze wszystkim!”? Jeśli tak — witaj w świecie przekonań. Jako coach mogę śmiało powiedzieć: to, w co wierzysz, kształtuje Twoją rzeczywistość bardziej niż jakiekolwiek okoliczności zewnętrzne.
Przekonania to filtry, przez które patrzymy na świat. Ale uwaga – nie każdy filtr nam służy. Przekonania to głęboko zakorzenione myśli i założenia, które kształtują nasze postrzeganie siebie, innych ludzi i otaczającego świata. Często przyjmujemy je za prawdę, nie zdając sobie sprawy, że są jedynie interpretacjami rzeczywistości, które mogą zarówno wspierać nasz rozwój, jak i go ograniczać.
Przekonania to wewnętrzne osądy, które powstają na podstawie naszych doświadczeń, wychowania i wpływów społecznych. Kształtują się od najmłodszych lat, często w wyniku interakcji z rodzicami, opiekunami czy rówieśnikami. Mogą mieć formę prostych stwierdzeń, takich jak „jestem niepotrzebny” czy „świat jest niebezpieczny”, które przyjmujemy jako prawdę o sobie i świecie.
Czasem są świadome, ale często siedzą gdzieś w podświadomości i kierują naszymi decyzjami, reakcjami i emocjami.
skąd się biorą?
Najczęściej z:
- dzieciństwa i wychowania,
- szkoły i autorytetów,
- doświadczeń życiowych,
- kultury i społeczeństwa,
- traum i sukcesów.
To jak zbiór reguł, według których działamy. Czasem są one jak GPS, który prowadzi nas bezpiecznie. A czasem… jak przestarzała mapa, która wprowadza nas w ślepy zaułek.
Wyobraź sobie, że Twoje życie to film, a przekonania to scenariusz. To one mówią Ci, kim jesteś, co możesz, a czego nie. To przez nie widzisz świat albo jako przyjazne miejsce pełne możliwości, albo jako pole minowe.
wpływ przekonań na nasze życie
Przekonania działają jak filtry, przez które interpretujemy rzeczywistość. Na przykład, jeśli wierzymy, że nie zasługujemy na miłość, możemy nieświadomie odrzucać uczucia innych osób i sabotować relacje. Podobnie, przekonanie o własnej niekompetencji może powstrzymywać nas przed podejmowaniem nowych wyzwań.
podział przekonań: wspierające vs niewspierające
Nie wszystkie przekonania są złe. Niektóre są wręcz jak napęd rakietowy! Ale są też takie, które ściągają nas w dół.
czym są przekonania wspierające?
To te myśli, które Cię wzmacniają. Które dodają odwagi, pomagają działać, i które sprawiają, że rozwijasz skrzydła.
Przykłady przekonań wspierających
- „Uczę się na błędach.”
- „Z każdej sytuacji jest wyjście.”
- „Zasługuję na to, co dobre.”
- „Mogę prosić o pomoc.”
czym są przekonania niewspierające?
To wewnętrzne ograniczenia. Myśli, które brzmią racjonalnie, ale sabotują Twoje działania.
Przykłady przekonań niewspierających
- „Nie jestem wystarczająco dobra.”
- „Lepiej się nie wychylać.”
- „Muszę wszystko robić sama.”
- „Nie wolno popełniać błędów.”
granica bywa cienka: przekonania zmienne w czasie
Czasem przekonanie, które kiedyś Cię wspierało, z czasem staje się… kulą u nogi. I to jest bardzo ważny moment, żeby się temu przyjrzeć.
Załóżmy, że przez lata wierzyłaś, że „wszystko jest możliwe”. To dawało Ci energię, odwagę, napęd. Ale po czasie zauważasz, że:
- bierzesz na siebie za dużo,
- wypalasz się,
- masz poczucie porażki, gdy coś nie wychodzi.
Case study: „Wszystko jest możliwe” – gdy optymizm się odbija czkawką
Jedna z moich klientek przez lata powtarzała: „Dla chcącego nic trudnego.” Przeszła przez wiele zmian, osiągnęła sukcesy… ale po czasie zaczęła się czuć wypalona. Czuła, że musi wszystko ogarniać, zawsze mieć plan, nigdy nie odpuszczać. Przekonanie, które ją kiedyś niosło, teraz ją dusiło. Zmiana? Zgodziła się, że czasem coś nie jest możliwe – i to też jest OK.
skąd wiadomo, że przekonanie już nie działa?
Sygnały ostrzegawcze w myślach i zachowaniach:
- Czujesz frustrację mimo wysiłku.
- Masz powtarzające się konflikty wewnętrzne.
- Coś Cię „blokuje”, choć logicznie wszystko gra.
- Masz poczucie winy, kiedy działasz „niezgodnie” z przekonaniem.
Jak sprawdzić, czy dane przekonanie Ci służy?
Zadaj sobie kilka pytań: Czy to przekonanie dodaje mi siły czy odbiera energię? Czy pomaga mi działać czy mnie zatrzymuje? Czy czuję się przez nie wolna czy ograniczona?
jak identyfikować i modyfikować przekonania, które nas nie wspierają
Racjonalna Terapia Zachowania (RTZ) to krótkoterminowa metoda psychoterapeutyczna, wywodząca się z nurtu poznawczo-behawioralnego (CBT), opracowana przez amerykańskiego psychiatrę Maxie C. Maultsby’ego Jr. Jej głównym celem jest pomoc w identyfikowaniu i modyfikowaniu niezdrowych przekonań oraz nauka skutecznego radzenia sobie z emocjami poprzez techniki samopomocowe.
RTZ opiera się na przekonaniu, że to nie same wydarzenia wywołują nasze emocje, lecz sposób, w jaki je interpretujemy. Kluczowym narzędziem w tej terapii jest model ABCD, który pomaga zrozumieć, jak powstają nasze emocje:
A – Zdarzenie aktywujące – np. sytuacja, która nas dotyka
B – Przekonania – nasze myśli i interpretacje dotyczące zdarzenia
C – Emocje – uczucia wynikające z naszych przekonań
D – Zachowanie – reakcje fizyczne i działania
Dzięki analizie tego modelu można nauczyć się rozpoznawać i zmieniać irracjonalne przekonania, co prowadzi do zdrowszych reakcji emocjonalnych i zachowań.
jak zmieniać przekonania?
- Świadomość – pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie istniejących przekonań. Można to osiągnąć poprzez obserwację własnych myśli i reakcji w różnych sytuacjach.
- Kwestionowanie przekonań – zadaj sobie pytania: Czy to przekonanie jest oparte na faktach? Czy istnieją dowody, które mu przeczą?
- Zastępowanie przekonań – pracuj nad ich zastąpieniem bardziej wspierającymi i realistycznymi przekonaniami.
- Praktyka – regularne identyfikowanie sobie nowych przekonań i stosowanie ich w codziennym życiu pomaga w ich utrwaleniu.
Praca nad przekonaniami to proces, który wymaga czasu i zaangażowania, ale może prowadzić do głębokiej transformacji i poprawy jakości życia.
Jeśli chcesz zgłębić ten temat, warto posłuchać podcastu Angeliki Sobuckiej „Bliżej siebie”, który porusza kwestie przekonań i ich wpływu na nasze życie.
praca z przekonaniami: krok po kroku
Krok 1: Zidentyfikuj przekonanie
Zwróć uwagę na powtarzające się myśli w trudnych momentach. One często ujawniają nasze główne przekonania. Warto uświadamiać sobie swoje przykłady ograniczających i wspierających przekonań – oto kilka z nich:
- Mam prawo do szczęścia i spełnienia
- Moje doświadczenia są wartościowe i mogą inspirować innych
- Każdy dzień to nowa szansa na rozwój
- Świat jest niebezpieczny
- Jestem za stara aby zmieniać teraz zawód
- Na wszystko musi przyjść odpowiedni moment
- Wszystko jest możliwe
Krok 2: Zadaj sobie trudne pytania
Dlaczego w to wierzę? Kto mnie tego nauczył? Czy to nadal moja prawda?
Krok 3: Poszukaj dowodów i kontrdowodów
Czy masz dowody, że to przekonanie jest zawsze prawdziwe? A może są sytuacje, które je podważają?
Krok 4: Zamień przekonanie na nowe
Zamiast: „Nie mogę prosić o pomoc” → „Mam prawo prosić i to nie znaczy, że jestem słaba.”
Krok 5: Ugruntuj nowe przekonanie w działaniu
Wprowadzaj je w życie małymi krokami. Przetestuj je. Doświadczaj.
pomoc z zewnątrz: kiedy warto iść do coacha
Co daje coaching w pracy z przekonaniami?
- Pomaga zidentyfikować ukryte przekonania.
- Daje narzędzia do ich zmiany.
- Tworzy bezpieczną przestrzeń do eksperymentowania.
- Przyspiesza proces zmiany.
Własna historia: Jak klientka odkryła, że „ciężka praca popłaca” ją ogranicza
Kasia była przekonana, że tylko ciężką harówką da się coś osiągnąć. Pracowała po nocach, nie odpoczywała. Gdy zaczęły pojawiać się problemy ze zdrowiem, przyszła na sesję. Pracowałyśmy nad tym, by dała sobie prawo do lekkości. Nowe przekonanie? „Efektywność nie zawsze wymaga wysiłku.”
przekonania to nie wyrok
Twoje przekonania mogą być Twoją supermocą — ale tylko wtedy, gdy są aktualne, prawdziwe i służą Twojemu rozwojowi. Jeśli coś przestaje działać — to znak, że pora je zaktualizować. Jak oprogramowanie w telefonie. Bo życie się zmienia. Ty też się zmieniasz. I Twoje przekonania mogą za Tobą nadążyć.
najczęściej zadawane pytania
1. Czy da się samemu zmienić przekonania?
Tak, ale bywa to trudne. Warto zacząć od obserwacji myśli i rozmów z zaufaną osobą — lub z coachem.
2. Czy każde niewspierające przekonanie da się całkiem usunąć?
Nie zawsze. Czasem lepiej je „oswoić”, nadać nowe znaczenie lub złagodzić jego wpływ.
3. Jak odróżnić przekonanie od faktu?
Fakt to coś, co można udowodnić obiektywnie. Przekonanie to interpretacja tego faktu.
4. Czy przekonania się dziedziczy?
Nie dosłownie, ale często „dziedziczymy” przekonania rodziców — zwłaszcza te nieświadome.
5. Ile trwa zmiana przekonania?
To bardzo indywidualne. Czasem wystarczy jedna refleksja. Innym razem — miesiące pracy.