Zmiany są trudne na początku, bałaganiaste w środku i wspaniałe na końcu.

Wg Słownika Języka Polskiego „zmianą nazywamy fakt, że ktoś staje się inny lub coś staje się inne niż dotychczas”.

Zmiana jest trudna. Niezależnie jakiego obszaru życia dotyka, czy jest zaplanowana czy niespodziewana – zawsze stanowi wyzwanie. Dobre chęci nie wystarczą, by mierzyć się z wewnętrznym oporem, walczyć z własnymi myślami i przekonaniami oraz godzić się z utratą. Nawet perspektywa wspanialej przyszłości nie jest w stanie pomóc w procesie przejścia przez zmianę.

Dlatego warto wiedzieć na co powinniśmy się przygotować. Musimy przygotować się na różne etapy zmiany, emocje, myśli i przekonania, opór wobec zmiany, poczucie utraty tego co „stare”, rozczarowanie efektami, itp.

Sprawdź z czym wiąże się zmiana:

zmiana, którą trudno zacząć

Często wiele czasu poświęcamy na myślenie o zmianie. Zastanawiamy się co i jak zrobić, jak to będzie wspaniale. Jednak kiedy przychodzi czas na zmianę, trudno jest podjąć decyzję, trudno jest zrobić pierwszy… krok.

Decyzja o zmianie jest trudna do podjęcia, ale niezbędna. Nie zaczniesz zmiany, jeśli nie zdecydujesz.

Są tacy, co „utykają” w zmianie.
Są tacy, co niby coś zrobili, ale wciąż dają sobie możliwość, aby się wycofać.
Są tacy, co myślą o zmianie, ale trudno jest im zdecydować ostatecznie.
Są też tacy, co czekają na lepszy moment, jak skończy się kryzys, na to jak dzieci dorosną, na to jak będzie cieplej, albo zwyczajnie – czekają na przyszły poniedziałek (kto z nas nie postanawiał rozpocząć diety od przyszłego poniedziałku 😊).

Na serio nie pojawi się nikt, kto mógłby podjąć tę decyzję za Ciebie. Nie pojawi się nikt, kto zrobi za Ciebie biznes plan i powie, że to ma sens. Nikt nie przyjdzie, kto za Ciebie powie, że dość już życia w toksycznym związku – czas na rozstanie. Nie pojawi się nikt, kto za Ciebie napisze twoje CV i wyśle je do pracodawców. Nikt nie da Ci kopniaka w d*pę i zaciągnie na siłownię.

Nikt taki się nie pojawi… decyzję musisz podjąć sam/sama.

zmiana, która ma etapy, a każdy etap jest trudny

Zmiana to nie jednorazowe wydarzenie, lecz następujące po sobie, powiązane przyczynowo etapy. Dlatego też powstało wiele modeli zmiany. Są one związane z różnymi obszarami psychologii. Można znaleźć teorie dotyczące organizacji pracy, budowania zespołów, zarządzania stresem czy procesem żałoby.

Najważniejsze modele procesu zmiany:

Model Kurta Lewina
Model zmiany Elizabeth Kloberg-Rosse – psychologiczne etapy zmiany – chcesz wiedzieć więcej KLIKNIJ TU
8 etapów wg Kottlera
Transteoretyczny model zmiany – aby dowiedzieć się więcej o transteoretycznym modelu zmiany KLIKNIJ TU

utrata – słowo klucz w zmianie

„Utrata” to słowo klucz powiązane ze słowem zmiana. Jednak bardzo często umyka, gdy myślimy o zmianach. Na każdym etapie wprowadzania zmiany musimy coś zostawić, utracić.

Chcesz zacząć chodzić na siłownię. Zatem musisz utracić – zrezygnować z długich wieczorów wylegiwania się na kanapie. Musisz też zrezygnować z Netfiksa czy czytania książki. Czas ten musimy przeznaczyć na trening.

zmiana, o której marzymy a rzeczywistość

W naszych planach zazwyczaj z entuzjazmem myślimy o porzucaniu starych nawyków /przyzwyczajeń. Skupiamy się na oczekiwaniu pozytywnych rezultatów. Następnie zderzamy się z rzeczywistością i wkraczamy w „śmiertelną dolinę zmiany”.

„Śmiertelna dolina zmiany” to tytuł artykułu naukowego, w którym badacze przyglądali się różnym modelom zmiany i poszukiwali ich punktów wspólnych. Określenie to plastycznie obrazuje trudy emocjonalne, jakie niesie ze sobą zmiana. Wynika to z konieczności pogodzenia się z przemijaniem starego ładu oraz niełatwą adaptacją do nowości. Osiągając coś nowego, zawsze dochodzi do równoczesnej straty czegoś, co było obecne wcześniej.

Przykład:

Gdy decydujemy się na zmianę pracy lub miejsca zamieszkania to jednocześnie decydujemy się na utratę więzi ze współpracownikami i przyjaciółmi, sąsiadami,
Gdy decydujemy się na zmianę kariery zawodowej to decydujemy się na utratę części wiedzy, którą już posiadamy, rezygnujemy z pozycji zawodowej, którą już osiągnęliśmy, rezygnujemy z części relacji zawodowych, które zbudowaliśmy,
Gdy decydujemy się na zmianę stylu życia – bo chcemy schudnąć lub poprawić swoją kondycję – decydujemy się na utratę błogiego czasu leżenia na kanapie z paczką chipsów i oglądanie seriali na Netfiksie 😊 , rezygnujemy z wizyt w ulubionej restauracji, z jedzenia ulubionych potraw, z delektowania się smakiem ulubionego sernika 😊

zmiana, którą trudno zaakceptować

Brak uznania straty to pierwszy krok, aby natrafić na przeszkody w procesie adaptacji do „nowego”. Podejmując decyzję o zmianie jednocześnie podejmujemy decyzję o utracie „starego”. Brak akceptacji może powodować, że zostaniemy w stanie zaprzeczenia. Ten etap radzenia sobie z różnymi przekształceniami podczas zmiany, przypomina doświadczenia związane z żałobą po utracie bliskiej osoby. W takim ujęciu ten stan przejściowy to chaos i dezorganizacja.

zmiana, której towarzyszą emocje

Wspólnym elementem różnych opisanych w literaturze modeli procesu zmiany są towarzyszące trudne reakcje emocjonalne, związane z zaprzeczaniem, złością, negocjowaniem czy przejawy dystansowania się. Dopiero w późniejszych etapach radzenia sobie ze zmianą przychodzi stopniowe dostosowanie i akceptacja.

Zwątpienie we własne zdolności/ umiejętności/ kompetencje/ silną wolę/ determinację/ odwagę /wytrwałość to uzasadniona reakcja. Dlatego zaopiekowanie się uczuciami, pojawiającymi się na poszczególnych etapach zmiany jest kluczowe. Natomiast pozostawienie tych emocji bez odpowiedzi i odpowiedniego zaopiekowania stwarza ryzyko wyrażania emocji w sposób, który powodowałby opor lub nawet sabotaż wobec zmiany, na jaką się zdecydowaliśmy.

zmiana i załamanie dotychczasowego status quo

Przyglądając się dynamice zmiany, wyróżnia się przejście z początkowego stanu normalności przez jakąś (dużą lub małą) formę zakłócenia, aż do nowo zdefiniowanej rzeczywistości.

Etap przejściowy, czyli etap zakłóceń, stanowi moment załamania dotychczasowego funkcjonowania. W efekcie nasza wydajność może spadać, może wkraść się chaos i warto o tym pamiętać już na etapie planowania zmiany.

Dlaczego to takie ważne? Pozwoli to stawiać wymagania w stosunku do samego siebie w bardziej adekwatny sposób oraz z większą wyrozumiałością różnego rodzaju rozczarowania.

Na przykład:

po powrocie do domu z nowej pracy nie masz wcale więcej energii, mimo że spełniasz własne ambicje,
wprowadzona nowa dieta po 3 tygodniach stosowania zaczyna być monotonna, a ty nadal masz ochotę na burgera, a waga wcale nie spada tak szybko, jak oczekiwałeś/aś,
już 4 tydzień treningów, a mięśnie nadal bolą, za to trener twierdził, że po kilku tygodniach to minie.

Brak natychmiastowej poprawy samopoczucia nie oznacza tego, że zmiana się nie udała. Efektem końcowym całego procesu jest lepsze dostosowanie do rzeczywistości. Co wiąże się z trafniej sformułowanymi oczekiwaniami.

zmiana, której oczekiwaliśmy

Zmieniając pracę czy podejmując się jakiejkolwiek innej zmiany, opieramy się na jakimś wyobrażonym rezultacie, do którego dążymy – w nowej pracy będzie fantastycznie, nowi ludzi, nowe wyzwania, lepsza organizacja, ciekawsze projekty.

Po drodze rozstajemy się z tym, co było. Dodatkowo weryfikujemy też na ile to, czego się spodziewaliśmy, udaje się osiągnąć czy wdrożyć w życie. W związku z tym istotna jest zgodność między naszymi oczekiwaniami wobec nowej sytuacji a realnymi możliwościami.

zdecydowaliśmy się na zmianę pracy ponieważ brakowało nam nowych wyzwań, a przez pierwsze tygodnie w nowym miejscu robimy nadal proste zadania,
podjęcie decyzji o rezygnacji z etatu na rzecz samozatrudnienia, aby zwiększyć swoje przychody, a jednak początkowy okres prowadzenia działalności wiąże się z fiaskiem finansowym.

Mniejszy rozdźwięk pomiędzy oczekiwaną sytuacją a rzeczywistością, pozwoli nam zachować względne poczucie komfortu i bezpieczeństwa. Znajomość przebiegu procesu zmiany pozwala z większą akceptacją przyjmować jej trudy.

Wobec tego niezwykle istotne wydaje się odpowiednie przygotowanie się do zmiany. W szczególności uwzględnia jej realne koszty, co pozwoli adekwatniej stawiać oczekiwania wobec siebie i innych.

opór przed zmianą

Opór to zjawisko znane przede wszystkim w psychoterapii psychodynamicznej. To zbiór nieświadomych i świadomych postaw czy zachowań utrudniających pracę terapeutyczną. Paradoksalnie nasze cierpienie czy duża świadomość bycia w trudnej sytuacji, nie stwarza warunków do bezproblemowego przyswajania nowych wzorców czy adaptacji nowych nawyków. Utrzymanie dotychczasowego ładu bardzo często wydaje się nam najbezpieczniejszą opcją.

Podobnie może być w przypadku jakiejkolwiek zmiany. Opór przed zmianą, nawet taką którą chcemy, może być istotną barierą w jej realizacji.

zmiana, a zjawisko wtórnych korzyści

Czasami – tkwiąc w sytuacji, która sprawia nam cierpienie – czerpiemy z tego wtórne korzyści.

Przykładem może być niesatysfakcjonująca praca. Wielokrotne już narzekaliśmy na zarobki, a nasze niezadowolenie jest już znane całej rodzinie. My mimo to nic z tym nie robimy? Jak to możliwe?

Jednym z hamulców może być lęk, jednak to nie musi być jedyne wyjaśnienie.

Możemy założyć, że narzekając na obecną sytuację, zyskujemy zainteresowanie i troskę najbliższych. Ich uwaga skupia się na nas, dając nam poczucie bliskości i bycia ważnym. Jeśli jest to jedna z nielicznych form zaspakajania naszych potrzeb, istnieje ryzyko, że trudno będzie podjąć wysiłek ku zmianie.

W przypadku identyfikowania takich wzorców niezbędna może okazać się pomoc psychoterapeuty.

zmiana nie taka łatwa, jak byśmy tego chcieli

Przyglądając się zmianom, można stwierdzić, że w każdym procesie zmiany obecna jest frustracja i związany z nią wysiłek emocjonalny. Zarówno w zmianach dotyczących ograniczonego okresu – zmiana pracy, psychoterapia czy rozwój związku, jak i całościowego rozwoju człowieka.

Jesteśmy stworzeniami, które świadomie dążą do zachowania status quo. Dlatego przemiany stanowią dla nas wyzwanie. A często mobilizują w nas różne formy radzenia sobie z nimi – czasem nawet te związane z unikaniem zmiany.

zmiany są trudne na początku…